Kodeks pracy przewiduje dwa rodzaje odpowiedzialności pracowników za szkodę wyrządzoną pracodawcy podczas wykonywania obowiązków pracowniczych:
● odpowiedzialność materialną na zasadach ogólnych, tj. odpowiedzialność powszechną obejmującą wszystkich pracowników oraz
● odpowiedzialność za mienie powierzone, która powstaje wówczas, gdy pracownikowi w ramach
dodatkowej umowy powierzono mienie pracodawcy do wyliczenia się lub zwrotu.
1. Odpowiedzialność materialna.
Pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze
swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną.
Abymówić o odpowiedzialności materialnej pracownika, pracodawca musi udowodnić:
● naruszenie obowiązków przez pracownika,
● powstanie szkody,
● winę pracownika (umyślną lub nieumyślną),
● związek przyczynowymiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą.
W razie winy nieumyślnej odpowiedzialność ogranicza się do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika przysługujacego mu w dniu wyrządzeniaszkody. W przypadku winy umyślnej pracownik odpowiada w pełnej wysokości za stratęi utracone korzyści.
Pracownik ponosi odpowiedzialność materialną za szkodę wyrządzoną pracodawcy wówczas, gdy powstała ona wskutek zawinionego niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych. Oznacza to, że pracownik, który dołożył wymaganej staranności do wykonania swego obowiązku, a mimo to naraził pracodawcę na szkodę, nie będzie za tę szkodę ponosił odpowiedzialności.
Na pracodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zarówno szkody, jak i winy pracownika oraz wykazania łącznie:
● bezprawności działania lub zaniechania pracownika,
● jego winy (umyślnej lub nieumyślnej),
● powstania straty (szkody),
● normalnego związku przyczynowego między zachowaniem pracownika a powstałą szkodą.
Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w tym zakresie, w jakim pracodawca lub inna
osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia.
Ciężar udowodnienia, że do powstania szkody lub jej zwiększenia przyczynił się pracodawca lub inne
osoby, spoczywa tym razem na pracowniku.
Szkoda wyrządzona przez kilku pracowników.
W razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników– z winy nieumyślnej – każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych.
Szkoda wyrządzona osobie trzeciej.
W przypadku wyrządzenia szkody przez pracownika osobie trzeciej, do jej naprawienia – w pełnej wysokości – zobowiązany jest wyłącznie pracodawca. Pracownik nie jest jednak zwolniony od odpowiedzialności za taka szkodę. Pracodawca ma bowiem wobec niego roszczenie regresowe.
2. Odpowiedzialność za mienie powierzone.
Odpowiedzialność za mienie powierzone dzielimy na:
● odpowiedzialność indywidualną oraz
● współodpowiedzialność, gdy pieczę nad mieniem sprawuje wspólnie kilku pracowników.
Odpowiedzialność za mienie powierzone następuje, gdy powstanie szkody jest w mieniu oraz powierzenie go pracownikowi przez pracodawcę z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się.
Pracownikowi można powierzyć m.in.:
● pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności,
● narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej
oraz odzież i obuwie robocze
Za szkodę w mieniu powierzonym pracownik odpowiada w pełnej wysokości niezależnie od tego, czy szkoda powstała z winy umyślnej, czy też nieumyślnej.
Przez odpowiedzialność w pełnej wysokości, rozumie się odpowiedzialność w granicach rzeczywistej straty i utraconych korzyści.
Ciężar dowodu zostaje przerzucony w tym przypadku na pracownika – aby się uwolnić od odpowiedzialności, musi wykazać, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych.
Wymagane jest jednak prawidłowe powierzenie mienia. Obejmuje ono m.in. protokół zdawczo-odbiorczy, możliwość sprawdzenia stanu technicznego i jakości mienia oraz zapewnienie warunków do jego prawidłowego zabezpieczenia. Brak takiej dokumentacji, np. protokołu, może utrudnić dochodzenie roszczeń przez pracodawcę.
Pracownik może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że szkoda w mieniu powierzonym powstała z przyczyn od niego niezależnych, a szczególnie wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia.
Łączne powierzenie mienia.
Podstawą tej odpowiedzialności jest zawarta umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej na piśmie pod rygorem nieważności.
Pracownicy ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną odpowiadają w częściach określonych w tej umowie. Jednakże w razie ustalenia, że szkoda w całości lub w części została spowodowana przez określonych pracowników, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody.
Umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej przestaje wiązać pracownika, jeżeli od niej odstąpił lub ją wypowiedział.
Pracownik może wypowiedzieć umowę o wspólnej odpowiedzialności materialnej na piśmie na 14 dni naprzód. W takim przypadku do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić przed upływem okresu wypowiedzenia tej umowy.
Pracodawca może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej w dowolnym czasie. W takim przypadku do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 3 dni od dnia odstąpienia pracodawcy od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej.
W razie:
● wypowiedzenia przez pracownika umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej albo
● odstąpienia od takiej umowy przez pracownika lub pracodawcę,
pracownik ponosi wspólną odpowiedzialność materialną za szkodę w mieniu, której powstanie stwierdzono do dnia zakończenia inwentaryzacji, jeżeli zostanie ona rozpoczęta w wymaganym terminie.
Podsumowując, odpowiedzialność materialna pracownika jest istotnym elementem nawiązanego stosunku pracy. Przepisy prawa pracy określają zasady oraz zakres tej odpowiedzialności, chroniąc jednocześnie zarówno interesy pracodawcy, jak i pracownika. Świadomość obowiązków i odpowiednie wykonywanie powierzonych zadań sprzyjają budowaniu wzajemnego zaufania oraz prawidłowemu funkcjonowaniu miejsca pracy.
https://www.pip.gov.pl › files › Dla-pracownikow
