W artykule przedstawiamy najważniejsze uprawnienia ojców wynikające z przepisów prawa pracy oraz wyjaśniamy kto i na jakich zasadach może z nich skorzystać.
Wszystkie wymienione niżej prawa taty w pracy wynikają z Kodeksu Pracy, po zmianach z kwietnia 2024 roku oraz aktualizacji, która weszła w życie 19 marca 2025 roku. Zmiany zostały wprowadzone zgodnie z europejską dyrektywą work-life balance, której głównym celem było faktyczne rozdzielenie praw rodzicielskich między matkę i ojca. Obecnie tata ma następujące uprawnienia w pracy:
· Urlop ojcowski
· Urlop rodzicielski
· Urlop okolicznościowy z powodu urodzenia dziecka
· Urlop wychowawczy
· Możliwość obniżenia wymiaru czasu pracy
· Elastyczna organizacja czasu pracy
· Zwolnienie od pracy z tytułu wychowywania dziecka do 14 roku życia
· Prawo do przejęcia części urlopu macierzyńskiego
· Prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w przypadku przysposobienia
· Uzupełniający urlop macierzyński dla rodzica wcześniaka
· Dodatkowo ojca wychowującego dziecko do ukończenia 8 roku życia nie wolno bez jego wyraźnej zgody zatrudniać w nadgodzinach, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy oraz delegować poza stałe miejsce pracy.
· Ochrona przed wypowiedzeniem umowy w trakcie korzystania z urlopu
· 5 dni roboczych urlopu opiekuńczego w każdym roku
· Prawo do nagłego wolnego od pracy z powodu siły wyższej i nieoczekiwanych spraw rodzinnych, bez żadnych negatywnych konsekwencji dla praw pracowniczych.
Urlop ojcowski
Urlop ojcowski to świadczenie skierowane do ojców, którzy chcą aktywnie uczestniczyć w wychowaniu swoich pociech. Jest to niezależne od urlopu macierzyńskiego matki dziecka i przysługuje ojcom zatrudnionym na umowę o pracę, powołanie, wybór, mianowanie lub spółdzielczą umowę o pracę. Podczas urlopu ojcowskiego pracownik otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 100% podstawy zasiłku i wynosi on 14 dni (10 dni roboczych).
Z urlopu ojcowskiego może skorzystać każdy ojciec, który angażuje się w opiekę nad dzieckiem do momentu ukończenia przez nie 12. miesiąca życia. Świadczenie to nie jest dostępne dla ojców pozbawionych praw rodzicielskich lub nieutrzymujących kontaktu z dzieckiem.
Urlop rodzicielski
Rodzice mają do dyspozycji łącznie 41 tygodni urlopu rodzicielskiego po urodzeniu 1 dziecka (43 tygodnie w przypadku porodu mnogiego). Mogą oni dowolnie podzielić się tym wymiarem z zastrzeżeniem, że każdemu z nich przysługuje nieprzenoszalna część urlopu wynosząca 9 tygodni. Oznacza to, że matka może odebrać maksymalnie 32 tygodnie urlopu (56 w przypadku „zaświadczenia za życiem”), a ojciec 9 tygodni, lub odwrotnie. Istnieje również możliwość jednoczesnego wykorzystania urlopu przez obojga rodziców.
Uzupełniający urlop macierzyński
Uprawnienie to dotyczy rodziców dzieci urodzonych przedwcześnie oraz dzieci urodzonych w terminie, ale wymagających długotrwałej hospitalizacji. Zostało wprowadzone aby zrekompensować fakt, że rodzice nie mogą przerwać urlopu macierzyńskiego przez pierwsze 8 tygodni po porodzie. Urlop ten jest przyznawany na wniosek i wykorzystywany jest bezpośrednio po zakończeniu standardowego urlopu macierzyńskiego
Urlop tacierzyński
Urlop tacierzyński, znany również jako urlop macierzyński dla ojca, to czas, który tata może dzielić z mamą dziecka po jego narodzinach. Przysługuje on ojcom wychowującym dzieci zarówno biologiczne, jak i przysposobione, w tym w ramach rodziny zastępczej. Z urlopu ojcowskiego mogą skorzystać pracownicy na umowie o pracę, zleceniobiorcy oraz osoby prowadzące działalność gospodarczą.
Wymiar urlopu tacierzyńskiego zależy przede wszystkim od tego, ile trwa urlop macierzyński matki dziecka. Matce przysługuje urlop w wymiarze od 20 do 37 tygodni, w zależności od liczby urodzonych dzieci. Istotne jest to, że matka musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Pozostałą część może przekazać ojcu dziecka, który wówczas idzie na urlop tacierzyński.
Urlop okolicznosciowy z okazji narodzin dziecka
Każdemu świeżo upieczonemu ojcu przysługuje z automatu 2 dni wolnego z tytułu urodzenia dziecka. Za te dwa dni przysługuje pełne wynagrodzenie. Pracodawca nie ma prawa odmówic tego wolnego.
Elastyczna organizacja pracy
Każdy ojciec wychowujący dziecko do ukończenia 8 roku życia może złożyć wniosek o elastyczną organizację pracy. W celu łatwiejszego godzenia życia zawodowego z życiem prywatnym. Wniosek można złożyć w formie papierowej lub elektronicznej, co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z tego uprawnienia.
Po powrocie z dowolnego urlopu ojcowskiego, macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego pracodawca jest obowiązany dopuścić ojca do pracy na dokładnie to samo stanowisko, które zajmował przed urlopem. Jeżeli to nie będzie możliwe, musi zaproponować stanowisko równorzędne lub inne odpowiadające kwalifikacjom, z wynagrodzeniem nie niższym niż to które ojciec otrzymywał przed urlopem.
Urlop Opiekuńczy
Pracownik-ojciec może skorzystać z bezpłatnego urlopu opiekuńczego – w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym – w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej krewnym (syn, córka, matka, ojciec lub małżonek) lub pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych, bez zachowania prawa do wynagrodzenia za czas tego urlopu.
Czy ojciec może być zwolniony z pracy?
Od momentu w którym ojciec złoży wniosek o dowolny urlop związany z rodzicielstwem, do momentu zakończenia tego urlopu, pracodawca nie może nawet prowadzić żadnych przygotowań do zwolnienia, wypowiedzieć umowy o pracę, rozwiązać umowy o pracę.
Jedynym dopuszczalnym wyjątkiem jest sytuacja w której powstaną bardzo poważne przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, a zakładowa organizacja związkowa wyraziła na to jawną zgodę. Ta sama pełna ochrona przed zwolnieniem dotyczy również okresu od złożenia wniosku o elastyczną organizację pracy.
Rodzicielskie świadczenie
To świadczenie uzupełniające, potocznie nazywane emeryturą dla czworga dzieci przysługuje również ojcu. Może je otrzymać ojciec który wychował co najmniej czworo dzieci, jeżeli matka umarła, porzuciła dzieci lub długotrwale zaprzestała ich wychowywania. Świadczenie to jest przeznaczone dla osób które zrezygnowały z pracy aby wychować dzieci i w związku z tym nie nabyły prawa do minimalnej emerytury.
Pracodawca nie może bez zgody ojca zatrudniać go w godzinach nadliczbowych, porze nocnej, tzw. przerywanym systemie czasu pracy oraz delegować go poza stałe miejsce pracy. Dotyczy to jednak tylko ojców opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 8 roku życia. Należy przy tym pamiętać, że jeżeli oboje rodzice (lub opiekunowie) dziecka są zatrudnieni, ze wspomnianych uprawnień może korzystać tylko jedno z nich.
https://www.gazetaprawna.pl/praca/prawo-pracy/artykuly/11266413,23-czerwca-dzien-ojca-ojcowie-coraz-chetniej-angazuja-sie-w-opieke-nad-dziecmi-na-urlopie-rodzicielskim-jakie-jeszcze-maja-prawa-w-pracy.html
